art

Dora Maar: veel meer dan het liefje van Picasso

Het zal je maar overkomen. Je carrière strekt zich uit over meer dan zes decennia en naast een succesvolle fotografe en schilder was je een van de weinige vrouwen die ooit mocht exposeren op een tentoonstelling van de Surrealisten. En toch geniet je vooral bekendheid omdat je gedurende enkele jaren het liefje en de muze was van Pablo Picasso. Gelukkig biedt een grote overzichtstentoonstelling de kans om deze misvatting uit de weg te ruimen. Na het Parijse Centre Pompidou is het nu de beurt aan het Londense Tate Modern om Dora Maar in de kijker te zetten.

Enkele maanden geleden bracht Gwendolina Willems al een bezoek aan de tentoonstelling van Olafur Eliasson in Tate Modern. De drukte die zij tijdens de eerste dagen mocht ervaren, was gelukkig weggeëbd. Nam June Paik en Dora Maar hebben de fakkel overgenomen.

Dora Maar.gif
foto van Dora Maar door Man Ray

Théodora Markovitch (1907-1997) was de dochter van een Kroatische architect en een Franse moeder. De eerste jaren van haar leven brachten ze door in Buenos Aires waar haar vader verschillende opdrachten realiseerde voor o.a. de Oostenrijks-Hongaarse ambassade. In 1926 keerde de familie terug naar Frankrijk waar Théodora decoratieve en schilderkunst studeerde alvorens zich verder toe te leggen op de fotografie. Het was tijdens deze studies dat ze besloot om voortaan door het leven te gaan als Dora Maar.

Aan de hand van meer dan 200 werken, verdeeld over 9 zalen, schetst Tate Modern een beeld van deze veelzijdige kunstenares. Maar begon haar carrière als reclamefotografe. Al snel maakte ze echter naam en begon naast haar publicitaire fotografie ook modeopdrachten te aanvaarden. Maar ging echter verder. Met dramatische belichting en montagetechnieken zette ze de moderne vrouw in de kijker. Met foto’s van het bekende model Assia Granatouroff drong ze zelfs binnen in de wereld van de erotische fotografie.


Portrait of Ubu 1936
Photographic, gelatin silver print, 240 x 180 mm
Centre Pompidou, Musée national d’art moderne, Paris
Photo © Centre Pompidou, MNAM-CCI / P. Migeat / Dist. RMN-GP
© ADAGP, Paris and DACS, London 2019

Maar naast de glamour en glitter van de modewereld had Maar ook een linkse kijk op de wereld. Haar straatfotografie toonde de andere kant van de medaille. De fotografe trok in het begin van de dertiger jaren naar de achterbuurten van Londen, Parijs en Barcelona om tijdens de economische depressie het leven van de gewone man vast te leggen op de gevoelige plaat. Tijdens deze periode kwam Maar ook in contact met de surrealistische beweging van André Breton en werd een van de weinige vrouwen die door deze door mannen gedomineerde beweging aanvaard werd. Haar fotomontages uit deze periode behoren tot de sterkste beelden van de tentoonstelling met werken als Portrait of Ubu (1936), het enigmatische beeld dat wellicht de foetus van een armadillo voorstelt. Ook Hand-Shell dat twee jaar eerder het levenslicht zag, toont hoe Maar verschillende beelden tot een wonderlijke geheel omtovert. In tegenstelling tot andere collagekunstenaars die hun materiaal haalden uit magazines en kranten, putte zij hoofdzakelijk uit eigen beeldmateriaal.

Untitled (Hand-Shell) 1934Photograph, gelatin silver print on paper
401 x 289 mm, Centre Pompidou, Musée national d’art moderne, ParisPhoto
© Centre Pompidou, MNAM-CCI, Dist. RMN-Grand Palais /
image Centre Pompidou, MNAM-CCI
© ADAGP, Paris and DACS, London 2019

In de winter van 1935 ontmoette Maar de 20 jaar oudere Picasso tijdens een fotoshoot op de set van Jean Renoirs film Le Crime de monsieur Lange. Ze was dadelijk onder de indruk van deze uitzonderlijke man, maar het was pas enkele dagen later dat ze officieel aan elkaar werden voorgesteld door hun wederzijdse vriend Paul Eluard in het Café des Deux Magots. Gedurende negen jaar waren ze geliefden, maar Picasso brak tijdens deze periode zijn relatie met Marie-Thérèse Walter, de moeder van zijn dochter Maya, nooit af.  Gedurende deze periode fotografeerde Maar de schepping van de Guernica. Picasso op zijn beurt vereeuwigde zijn muze in talrijke portretten, werk waarover Maar niet enthousiast was. Nochtans verraste een anonieme bieder in mei 2006 vriend en vijand tijdens de veiling van Dora Maar met kat de prijs op te drijven tot 95.2 miljoen dollar, bijna het dubbel van de geschatte prijs.

Dora Maar met kat – Pablo Picasso

Na de Tweede Wereldoorlog – en de breuk met Picasso- verdeelde Maar haar tijd tussen Parijs en Ménerbes in het zuiden van Frankrijk. Ze bekeerde zicht tot de schilderkunst. Donkere kleuren en tragische figuren vormden de neerslag van haar persoonlijke leven. In haar werk vond ze opnieuw de kracht om verder te gaan en ze ontwikkelde haar eigen abstracte manier van landschapschilderen. Pas na haar dood zou ze voor deze schilderijen de erkenning krijgen die ze verdiende.

Dora Maar – Paysage (1957)

Op hoge leeftijd keerde Maar terug naar de fotografie, haar oude liefde. Haar fascinatie voor de omgeving was echter afgenomen en ze experimenteerde vooral in de donkere kamer met fotogrammen, afdrukken van voorwerpen zonder camera.

Untitled c.1980
Photograph, gelatin silver print on paper
300 x 237 mm
The J. Paul Getty Museum, Los Angeles
© ADAGP, Paris and DACS, London 2019

Met deze tentoonstelling brengt Tate Modern een hulde aan een dame die bijna de ganse vorige eeuw omvatte met haar kunst. Van commerciële fotografie tot fotogrammen, van donkerduistere schilderijen tot vibrante kleuruitbarstingen. Dora Maar deed het allemaal. Dat ze het liefje van Picasso was, zou slechts een voetnoot in de kunstgeschiedenis mogen zijn. En dat heeft men bij Tate Modern gelukkig goed begrepen.

De tentoonstelling loopt nog tot 15 maart.
https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/dora-maar

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s